Artykuły / Tańce XV - wieczne

Ebreo pisze: "Ktokolwiek chciałby pilnie śledzić naukę i sztukę tańca z radością ducha i szczerym i życzliwym umysłem musi najpierw zrozumieć ze śmiałym sercem, rozważnym umysłem i z namysłem, czym taniec jest generalnie; jego prawdziwą definicję, która jest niczym innym tylko zewnętrznym aktem, który współgra z rytmem melodii jakiegoś głosu albo instrumentu. Ten akt składa się z sześciu zasad lub głównych elementów: Misura, Pamięci, Podziału Terenu, Aiere, Maniery i Ruchu Ciała. Te sześć elementów musi być szczegółowo i dokładnie zrozumianych i zapamiętanych, bo jeśli jeden z nich zawiedzie w jakikolwiek sposób, sztuka tańca nie będzie naprawdę doskonała. Dlatego aby zdobyć najpełniejszą wiedzę o nich trzeba najpierw wytłumaczyć co oznacza każdy z wyżej wymienionych elementów.

Misura (miara, rytm) w tej części i w odniesieniu do sztuki tańca oznacza przyjemną i miarową zgodność pomiędzy dźwiękiem a rytmem, podzieloną między rozsądek a zręczność, której natura może być najlepiej zrozumiana poprzez grę na smyczkowym albo innym instrumencie, nastrojonym w ten sposób, że słabe wybijanie taktu jest takie samo jak mocne; co oznacza, że tenor jest równy kontratenorowi, a jedno tempo równe jest następnemu. Zatem osoba chcąca tańczyć musi dostosowywać i oceniać sama siebie i musi doskonale zgrywać swój ruch z rytmem, jej kroki muszą być zgodne z tempem i muszą być regulowane przez misure. Musi też zrozumieć i wiedzieć, która stopa musi ruszyć się na słabsze uderzenie, a która na mocniejsze, poruszając się swobodnie, ruszając zgodnie z misurą i muzyką. Misura pokazuje nam rytm w jakim powinny być tańczone passi sempii i passi doppi oraz wszystkie inne kroki i ruchy, które są stosowne i niezbędne we wspomnianej sztuce [tańca], która bez rytmu byłaby niedoskonała.

Memoria (pamięć) drugą w kolejności rzeczą, jest perfekcyjna pamięć, trzeba przypominać sobie te elementy, które są potrzebne, poprzez zbieranie myśli i zwracanie uwagi na miarowość i zgodność muzyki jeśli ta w jakiś sposób się zmienia, zwalnia lub przyspiesza. Poza tym, również tam gdzie jest zmiana tempi i misure w jakimkolwiek ballo, trzeba pamiętać by dopasować się dokładnie do tempa i rytmu poprzez ciało, gesty, ruchy i kroki. Ktokolwiek chciałby poświęcić się sztuce tańca tak, jak czyni to wielu- dryfując przez taniec, pozwalając by prowadził go przypadek raczej niż rozwaga czy świadomość i rytm, nie pamiętając co jest na początku, co w środku, co na końcu, będzie wydawać się roztargniony a jego taniec będzie niedoskonały.

Partire di terreno (podział terenu) na trzecim miejscu jest podział przestrzeni. Jest on niezbędny do doskonałego tańczenia, tam gdzie potrzebna jest orientacja i pewny, trzeźwy osąd w wyborze miejsca do tańca, i dokładnego wyznaczania i mierzenia w myślach; gdy panowie, tańcząc ballo lub bassadanza, zostawiają panie, tańczą oddzielnie i muszą wrócić do nich w tym samym czasie i nie może im zabraknąć czasu ani miejsca. Jeśli sala jest krótka albo wąska, trzeba użyć inteligencji i wyobraźni do oszacowania i podzielenia przestrzeni na której mamy tańczyć, w taki sposób, żeby w każdym rytmie i tempie móc zatańczyć i dotrzymać kroku pani, nie wyprzedzając ani nie zostając w tyle. Tak więc zmienne tempo i zmienny rytm jest bardziej odpowiedni w wąskim i krótkim pokoju niż dużym i przestrzennym, ponieważ podział miejsca i utrzymanie rytmu na niewielkim terenie wymaga większej zręczności i wprawy i jest dużo trudniejsze niż na otwartej przestrzeni. Wymagana to też niezwykłej zapobiegliwości i przezorności.

Aiere (air; popisywanie się, albo aria, melodia) czwarta rzecz niezbędna do kompletu aby uczynić taniec prawie perfekcyjnym to wdzięk i gracja, zwane aiere. To lekkość i zwiewność prezencji i ruch wznoszący ciała, przejawiający się zwinnością i gibkością w tańcu, jako łagodne i delikatne wznoszenie. Każdy tańczący sempio czy doppio, riprese czy continenze, albo scossi czy saltarello musi unosić ciało lekko i wznosić się zręcznie, równo stawiając kroki. Bez wznoszenia i bez aiere taniec wyglądać będzie niedoskonale i nienaturalnie, a i widzowi nie będzie to wydawać się godne życzliwości czy pochwały. Wznoszenie się, nazwane aiere, powinno być stosowane i praktykowane w odpowiedni sposób i w odpowiednim czasie, z pewną dyskrecją; i kiedy wykonywane jest z umiarem, powściągliwością, kroki i gesty będą wyglądać zwinnie i lekko, a więc przyjemnie i zachwycająco w tańcu. Bez tych elementów sztuka tańca będzie nieefektowna i niepoprawna. Ktokolwiek kto chce tańczyć doskonale, powinien zapamiętać to dobrze.

Mayniera (maniera) dla perfekcji tańca niezbędna jest też maniera. To znaczy, że jeśli w tańcu ktoś wykonuje sempio albo doppio powinien je stosownie ozdobić, nieco zróżnicować ładną manierą; powinien przez cały wyznaczony czas obrócić ciało w tym samym kierunku co noga, którą wykonuje sempio albo doppio, i to właśnie ozdobienie jest nazywane manierą. Bez tego taniec starci naturalną i wymaganą doskonałość.

Movimento corporeo (ruch ciała) szósta i ostatnia rzecz, oznacza, że doskonałość i zaleta tańca jest dobrze widoczna i w ruchach i w wyglądzie. Trzeba doskonale opanować wszystkie poprzednie pięć warunków, co jest o wiele łatwiejsze i milsze dla tych, których natura i szlachetna budowa sprzyjają im dzięki łasce niebios, i których kształtne ciała są giętkie, zdrowe i zwinne, nie tknięte słabością członków; a to oznacza tych, którzy są młodzi, zgrabni, zręczni, a poruszają się lekko i z gracją, oraz tych, którzy są hojnie obdarzeni wdziękiem. U nich wszystkie wymienione cechy mogą, dzięki pilnej nauce, rozwinąć się w pełni ku trwałej przyjemności i budzić stały zachwyt. Zatem w tańcu nie ma miejsca dla osób, których członki są ułomne (jak chromi, garbaci, kalecy), właśnie z tego powodu, że wymaga on doskonałości wykonywanych ćwiczeń i perfekcja ruchu. I tym właśnie jest taniec."

O podobnych zasadach wspomina w swoim traktacie Domenico; o gracji, manierze oraz "fantasmata" czyli "żywości ciała", którą powściąga zrozumienie "misury". Cornazano również mówił wiele o stylu tańca. Najważniejsze poruszane przez niego tematy to:

Memoria (pamięć)- "Memoria oznacza, że trzeba pamiętać kroki, które zamierza się wykonywać, wyrażające zasady tańca."

Misura (miara)- "Misura to coś innego niż zapamiętanie tańca: to oznacza, że kroki musisz wykonywać we właściwym porządku i kolejności, a także w zgodzie z muzyką." Misura to umiejętność odniesienia znajomości kroków do rytmu muzyki, a ich obu razem do fizycznego ruchu po parkiecie.

Maniera - "Maniera obok pamiętania tańca i poruszania się w zgodzie z misurą, oznacza że musisz uważać na to co robisz: campeggiano i ondeggiano tułowiem w zgodzie z ruchem stopy. Na przykład kiedy poruszasz prawą stopą, by wykonać doppio, musisz jednocześnie cameggiare na lewej stopie, która pozostaje na ziemi i z lekka obrócić pierś w tę stronę, zaś przy drugim krótkim kroku musisz ondeggiare i unieść się zgrabnie w górę, i z tą samą gracją opuścić niżej przy trzecim kroku, który kończy doppio." Maniera zakłada więc poruszanie ciała zgodnie z ruchem stóp. Przy ruchu do przodu przy drugim uderzeniu rytmu doppio unosimy ciało do góry i obracamy tułów (biodro i ramiona) zgodnie z kierunkiem ruchu. Przy ostatnim uderzeniu rytmu doppio opuszczamy ciało i wyprostujemy ramiona. To tworzy styl bardzo różniący się od tańców francuskich i burgundzkich, a także niepodobny do XVI-wiecznych tańców włoskich, w których ruch ramion i ciała wykorzystuje się zupełnie inaczej.

Aire - "Aire sprawi, że obserwatorom będzie przyjemnie na ciebie popatrzeć. Przede wszystkim taniec musi być wykonywany z pogodną twarzą i radośnie"

Diversita Di Cose (różnorodność rzeczy)- "Diversita di cose" oznacza umiejętność wykonywania tańców jeden po drugim tak, by żaden nie przypominał innego, czyli umiejętność wykonania kroków w różnych stylach. "Tego co raz zostało wykonane nie powtarzaj od razu" (ta uwaga jest skierowana głównie do mężczyzn).

Compartmento di terreno - "Compartmento di terreno" znaczy, że musisz z jak największą uwagą oceniać przestrzeń, na której wykonywać będziesz kroki, które zamierzasz zatańczyć. Musisz tę przestrzeń dobrze podzielić, czego nauczysz się z porad twego mistrza tańca i z własnego doświadczenia. Oznacza to, że trzeba zdawać sobie sprawę ile jest miejsca na taniec, i upewnić się, że tę przestrzeń właściwie podzielimy pomiędzy ilość kroków, z których składa się taniec. Tak samo wykonując na parkiecie zwroty, obroty i inne figury trzeba bardzo uważać czy każda sekwencja zabiera odpowiednią ilość miejsca.

Ozdobniki i improwizacja były uważane za istotne dla tańców, ale niestety opisane zostały zdawkowo, jako kroki same w sobie. Cztery najważniejsze elementy stylizacji to: ruch wznoszący, podkreślanie ruchu ramionami, ozdobny ruch na zakończenie kroku i urozmaicone kroki.

Ruch wznoszący jest opisany jako coś zupełnie różnego przez dwie osoby; Cornazano nazywa go ondegiarre i mówi, że wykonując doppio powinniśmy wznieść się w drugim kroku, a opaść w trzecim, podczas gdy Gugliemo uważa, że kroki powinny być wykonywane w górze "nel bactere de tempi" co oznacza pierwsze uderzenie, kiedy krok powinien opaść. W De Arte Saltandi & Choreas Ducendi, Domenico Piacenza tancerz jest pouczany aby wznosić się wolno a opadać szybko. Jest to bardzo podobne do opisu ondegiarre w Libro Dell'arte Del Danzare Antonio Cornazano. Gugliemo twierdzi, że powinno to być wykonywane powściągliwie więc oczywiście nie jest to szeroki ruch. Należy również podkreślić, że wzniesienie powinno być wykonane tak naturalnie jak to tylko możliwe, nie na siłę, aby nie było niewygodne dla tancerza.

Fresk z Wielkiej Sali w zamku Runkelstein, około 1400

Trzeba zauważyć, że często osoba z lewej strony jest nieco wysunięta w przód, ("sopra" or "innanzi"). Terminologia sugeruje, że osoba z lewej może rzeczywiście nieznacznie wyprzedzać osobę z prawej. Taką postawę można zaobserwować na ilustracjach z tamtego okresu. Widać na nich również jak trzymano się za ręce; mężczyzna trzyma rękę przed kobietą, wewnętrzną stroną dłoni do góry, kobieta kładzie dłoń na dłoni partnera, lekko zahaczając palcami o jego palce.